Hoge Colleges
van Staat.
Organen die wél uit de Rijksbegroting gefinancierd worden, maar niet onder een minister vallen. Parlement, Raad van State, Algemene Rekenkamer, ombudsman, inlichtingentoezicht en de Koning. Samen 2.490 FTE en € 430,7 mln begroting 2025.
De Grondwet en organieke wetten geven deze organen onafhankelijkheid van de regering. Een minister kan de Algemene Rekenkamer niet ontslaan, de Raad van State niet instrueren, de Tweede Kamer geen begroting opleggen. Ze hebben eigen begrotingshoofdstukken die de Tweede Kamer zélf vaststelt — niet een vakminister.
Daarom zijn ze op deze site geen "ministerie" en geen "ZBO" — maar een eigen categorie. Kiesraad staat formeel ook onder IIB, maar heeft daarnaast ZBO-status, dus verschijnt op beide lijsten.
150 gekozen Kamerleden — wetgeving, begrotingsrecht, controle op regering, enquêterecht.
Fracties krijgen ondersteuning uit de begroting; daarnaast centrale griffie + diensten (BDO, BIS, Commissiediensten).
Adviseur van regering bij wetgeving + hoogste bestuursrechter voor bestuursrechtelijke geschillen (vreemdelingen, omgeving, toeslagen).
Twee afdelingen: Advisering (wetsvoorstellen + bestuurlijke aangelegenheden) + Bestuursrechtspraak (hoogste beroep). Voorzitter is formeel de Koning, in praktijk de vicepresident.
Vergoeding Koning + leden Koninklijk Huis + personele en materiële uitgaven voor de koninklijke functie.
Opgebouwd uit A-component (persoonlijke uitkering), B-component (materieel), en functionele uitgaven (vluchten, Noordeinde, etc.).
Onafhankelijke controle op doelmatigheid, rechtmatigheid en prestaties van Rijksuitgaven. Publiceert jaarlijks Verantwoordingsonderzoek per ministerie.
Leden (3 leden + plaatsvervanger) benoemd door de Koning op voordracht van de Tweede Kamer. Nooit ontslagbaar door regering.
75 Kamerleden indirect gekozen door Provinciale Staten. Wetgevende eindtoets, geen recht van amendement.
Senaat komt in de regel één dag per week bijeen. Leden zijn parttime — naast ander beroep.
Behandelt klachten van burgers over overheidsgedrag — Rijk, ZBO's en deelnemende gemeenten.
Jaarlijks ~40.000 klachten/verzoeken. Kinderombudsman + Veteranenombudsman vallen onder dit bureau.
Toezicht op rechtmatigheid van AIVD en MIVD. Brengt openbare + vertrouwelijke rapporten uit.
Samen met TIB vormen ze het inlichtingentoezicht. CTIVD doet achteraf, TIB vooraf (toestemming bijzondere bevoegdheden).
Ambtelijke staf van de Koning — bemiddelt tussen Koning en regering, bereidt koninklijke besluiten voor.
Valt administratief onder AZ (hoofdstuk III) maar werkt onafhankelijk voor de Koning.
Centraal stembureau voor landelijke + Europees-Parlement-verkiezingen. Adviseert over Kieswet en verkiezingsprocedures.
Formeel een ZBO, maar valt onder begrotingshoofdstuk IIB — daarom hier en op /zbos.
Voorafgaande, bindende toets op inzet van bijzondere bevoegdheden door AIVD/MIVD (tappen, hacken, gericht verkennen).
Sinds Wiv 2018. Besluit moet binnen 48 uur; bij spoed achteraf door CTIVD.
Bron: rijksfinancien.nl (begrotingen hoofdstukken I, IIA, IIB) + jaarverslagen respectievelijke colleges. FTE en bedragen zijn ramingen 2025 uit ontwerp-begroting.