23 diensten.
Uitvoering binnen het ministerie.
Dienstonderdelen zijn uitvoeringsorganisaties binnen een ministerie — geen aparte rechtspersoon, geen eigen baten-lastenadministratie, maar wél een eigen DG en herkenbare organisatie. Belastingdienst, Douane, Toeslagen, de drie planbureaus, Arbeidsinspectie. Vallen onder directe ministeriële verantwoordelijkheid.
In tegenstelling tot ZBO's (tarieven, sectorheffingen) en agentschappen (baten-lasten) lopen dienstonderdelen 100% via de Rijksbegroting van hun moederdepartement. Geen eigen rechtspersoon, geen eigen jaarverslag, geen eigen premie-inkomsten. De minister kan ze direct instrueren.
Interessanter dus is welk moederministerie welke diensten uitvoert. Verdeling van FTE naar hoofdstuk:
Heft en int rijksbelastingen: inkomstenbelasting, loonheffing, omzetbelasting (btw), vennootschapsbelasting, schenk- en erfbelasting. Ruim 28.000 FTE — het grootste dienstonderdeel van het Rijk. Sinds 2020 organisatorisch gesplitst van Douane en Dienst Toeslagen.
Gecentraliseerde ondersteuning: opleiding, gezondheidszorg, catering, transport, infrastructuur, personeelsdiensten. Een van de grootste dienstonderdelen van het Rijk met ruim 16.000 FTE.
Invoer- en uitvoercontrole, accijns, drugssmokkel-bestrijding in havens en luchthavens. Circa 5.000 FTE. Werd in 2020 organisatorisch losgetrokken van de Belastingdienst maar blijft binnen Financiën.
Onderzoekt kinderbeschermingszaken, adviseert de rechter over jeugdbescherming, jeugdreclassering en gezag. Dienstonderdeel van JenV met eigen DG en 12 regio's. Ruim 3.200 FTE.
Verwerving en levenscyclusmanagement van defensiematerieel en IT-systemen. Inkooporganisatie achter de miljardenaankopen (F-35, onderzeeboten, tanks). Ongeveer 2.500 FTE.
Binnenlandse inlichtingen- en veiligheidsdienst. Dienstonderdeel van BZK met bijzondere wettelijke bevoegdheden (WIV 2017). Ruim 2.000 FTE; begroting grotendeels geheim.
Kerndepartement van Defensie met SG en CDS. Beleid, aansturing operaties en financiën. Rond 1.900 FTE.
Verzorgt huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget voor ruim 5 miljoen huishoudens. Ongeveer 1.700 FTE. Afgesplitst in 2020 na de Toeslagenaffaire — bewust als apart onderdeel met eigen DG binnen Financiën.
Toezicht op eerlijk, gezond en veilig werk: arbeidsomstandigheden, onderbetaling, schijnzelfstandigheid, arbeidsmigratie. Voorheen Inspectie SZW. Dienstonderdeel van SZW met ongeveer 1.700 FTE.
Zorgt voor de uitvoering van vertrekprocedures voor vreemdelingen zonder verblijfsrecht. Dienstonderdeel van JenV. Rond 800 FTE.
Toezicht op zorgaanbieders en jeugdhulp: kwaliteit, veiligheid, patiëntrechten, geneesmiddelen. Dienstonderdeel van VWS. Rond 700 FTE.
Toezicht op de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs, van primair tot hoger onderwijs. Dienstonderdeel van OCW. Ongeveer 500 FTE.
Onafhankelijk toezicht op politie, justitie, jeugd, migratie en crisisbeheersing. Dienstonderdeel van JenV met onafhankelijk rapportagemandaat. Ongeveer 350 FTE.
Bescherming en onderzoek van monumenten, archeologie, cultuurlandschap en museale collecties. Dienstonderdeel van OCW in Amersfoort. Rond 350 FTE.
Coördineert contraterrorisme, cybersecurity-beleid en nationale crisisbeheersing. Dienstonderdeel van JenV met eigen NCTV als DG-rang. Rond 300 FTE.
Onafhankelijk onderzoeksinstituut voor milieu-, natuur- en ruimtelijke-beleid, dienstonderdeel van IenW. Doet onder andere de Klimaat- en Energieverkenning. Rond 260 FTE.
Beheert en ontsluit de archieven van de Rijksoverheid. Dienstonderdeel van OCW, gevestigd in Den Haag. Rond 250 FTE.
Visumverlening, paspoorten in het buitenland, consulaire bijstand bij rampen en detentie, reisadviezen. Ongeveer 250 FTE in Den Haag plus het consulaire personeel op ambassades wereldwijd.
Beheert de Basisregistratie Personen (BRP), reisdocumenten en DigiD-gerelateerde identiteitsstromen. Dienstonderdeel van BZK. Rond 230 FTE.
Beleidsdirectoraat voor politie en veiligheidsregio's; stuurt de Nationale Politie aan (die zelf een zelfstandig publiekrechtelijk rechtspersoon is). Rond 200 FTE.
Onafhankelijk economisch onderzoeksbureau, dienstonderdeel van EZK. Maakt de Macro Economische Verkenning en doorrekeningen van verkiezingsprogramma's. Rond 170 FTE.
Onafhankelijk sociaal-wetenschappelijk onderzoeksinstituut, dienstonderdeel van VWS. Bekend van de Sociale Staat van Nederland. Rond 120 FTE.
Mediawoordvoering en voorlichting voor de minister-president, kabinet en het Koninklijk Huis. Dienstonderdeel van AZ. Ongeveer 85 FTE.
Een dienstonderdeel heeft een eigen DG en merknaam (Belastingdienst, CPB), maar draait op de Rijksbegroting — geen eigen baten-lastenadministratie. Een agentschap (RWS, DUO, DICTU) heeft wél een baten-lastenstelsel: tarifering aan moederdepartement + derden, eigen resultaat.
Dienstonderdelen hebben geen eigen jaarverslag met gestandaardiseerde rapportage — in tegenstelling tot agentschappen ("Agentschappen in Beeld") en ZBO's ("ZBO's in Beeld"). FTE-cijfers komen uit departementale jaarverslagen (curated). De per-FTE waarde is pro-rata geschat op basis van het ministerie-brede gemiddelde (personeel + inhuur ÷ totale FTE uit JBR 2024) — niet uit aparte jaarrekeningen. Vergelijkbaarheid binnen hetzelfde ministerie is precies; tussen ministeries is indicatief.
Dienstonderdelen kunnen zelfstandig inkopen via TenderNed. Belastingdienst doet de meeste in volume (ICT, bemensing), CPB/SCP/PBL vooral kleinere onderzoek- en advies-opdrachten. Bedragen zijn gegund of — waar niet beschikbaar — initiële raming.