Staatsdeelnemingen.
€35 mrd omzet, €2.68 mrd dividend.
NV's waarvan het Rijk aandelen houdt — om publiek belang te borgen in natuurlijke monopolies (TenneT, Gasunie, Schiphol), om kritieke infrastructuur te bezitten (NS, ProRail, COVRA), of om marktfalen te adresseren (Invest-NL, FMO). Rijk stuurt via aandeelhoudersvergadering, benoemt RvC, ontvangt dividend.
Landelijk transmissienet elektriciteit (NL + Duits deel). Bouwt honderden km aan nieuwe hoogspanningsverbindingen voor energietransitie.
Voorgenomen verkoop Duitse tak (TenneT DE) aan Duitse staat — complex dossier 2024. Investeringsvraag €160 mrd tot 2040.
Grootste vervoerder hoofdrailnet + NS International (grensoverschrijdend IC). Hoofdrailnet-concessie tot 2033.
Geen dividend; verlies door corona-opvang, spoorconcessie-contract met IenW bepaalt prestatienormen.
Vertegenwoordigt Rijksbelang in Nederlandse olie- en gaswinning (40% deelname). Beheert geologische kennis ondergrond.
Via EBN int Rijk directe winst uit gaswinning. Uitfasering Groningen-veld (sinds 2023 dicht) halveerde omzet/dividend.
Netbeheerder elektriciteit + gas (Liander) voor 6 miljoen aansluitingen. Investeert massaal in netcongestie.
Géén Rijks-deelneming — alleen provincies/gemeenten. Opgenomen vanwege publieke eigendom + strategisch belang energietransitie.
Beheer + onderhoud spoorinfrastructuur. Rangeert treinen, bouwt nieuwe trajecten, houdt vaste treinfrequenties draaiend.
Formeel ZBO (stichting), beheerd als staatsdeelneming. Inkomsten via gebruiksvergoeding + Rijkssubsidie IenW (~€1,5 mrd).
Uraniumverrijking via ultra-centrifuge-technologie (uitgevonden in NL). Levert aan kerncentrales wereldwijd.
Tripartite eigendom (NL+UK+DE) vastgelegd in Verdrag van Almelo (1970). Ultragevoelig m.b.t. non-proliferatie.
Transport van aardgas + groene moleculen (H2, biomethaan) door NL en Noord-Duitsland. Natuurlijk monopolie.
Bouwt landelijk waterstofnet (€1,5 mrd, Rijksgesubsidieerd). Tarieven gereguleerd door ACM.
Exploitant van Schiphol + Rotterdam The Hague + Eindhoven Airport. Natuurlijk monopolie; tarieven gereguleerd door ACM.
Rijk gebruikt aandelenpositie om beleid te sturen (krimp, geluid, stikstof, nachtvluchten, privaat/publiek debat).
Regionale netbeheerder elektra + gas in Zuid-Holland, Utrecht, Noord-Brabant. 2,3 mln aansluitingen.
Rijk overweegt kapitaalinjectie voor netcongestie-investeringen; tot nu toe alleen door lagere overheden gefinancierd.
Beheerder van grootste haven van Europa. Verhuurt terreinen, verleent nautische diensten, int havengelden.
Sinds 2004 een NV; daarvoor gemeentelijk havenbedrijf. Rijk kocht in 2006 aandelen ter borging van nationaal belang.
Staatsloterij, Lotto, Krasloten, Toto. Afdrachten aan sport (NOCNSF), goede doelen, Rijksbegroting.
Fusie Staatsloterij + De Lotto (2016). NOC*NSF-belang door staatsoverdracht bij fusie.
Enige wettelijk toegelaten landbased-casino in NL (14 vestigingen). Online sinds 2021 (KOA-wet).
Beoogde privatisering sinds 2015 meerdere keren uitgesteld. Afdracht aan Rijk via dividend + kansspelbelasting.
Bank van en voor de publieke sector — financiert gemeenten, provincies, woningcorporaties, zorg, onderwijs.
4e Bank van NL qua balans. Lage rente voor publieke sector mogelijk door eigenaarschap + AAA-rating.
Ontwikkelingsbank — financiert bedrijven en projecten in opkomende markten. Focus op energie, voedselzekerheid, financiële inclusie.
Portefeuille ~€14 mrd. Voert ontwikkelingsbeleid namens Rijk (Rijksfondsen MASSIF, Dutch Fund for Climate and Development).
Bank voor publieke sector, gespecialiseerd in financiering van waterschappen, gemeenten, woningcorporaties, zorginstellingen.
Complementair aan BNG; profiel iets meer lang-looptijd, duurzaamheidsobligaties.
Publieke investeringsmaatschappij — eigen vermogen €1,7 mrd voor risicodragend kapitaal in energietransitie + scale-ups.
Opgericht 2020. Vult marktfalen bij grote transitie-investeringen waar commerciële financiering terughoudend is.
Financiering van internationale projecten met Nederlandse bedrijfsbelangen — ontwikkelings- + handelsfinanciering.
Afsplitsing FMO (2021). Risicodragend kapitaal voor projecten in opkomende markten.
Produceert Nederlandse euromunten + munten voor andere landen + herdenkingsmunten.
Geprivatiseerd 1994 maar 100% Staatseigendom. Dalende vraag door digitale betalingen bedreigt continuïteit.
Opslag radioactief afval — medisch, industrieel, kerncentrale Borssele. Bouwt eindberging voor ≥100 jaar.
Unieke NL-wijde taak; single-site Vlissingen. Toekomstige eindberging in klei/zout (2130+).
Drie motieven: (1) natuurlijk monopolie — één aanbieder is efficiënter, publiek belang moet geborgd (TenneT, Gasunie, Schiphol). (2) nationaal belang — kritieke infra, defensie, energievoorziening. (3) marktfalen — risicodragend kapitaal voor transitie + opkomende markten (Invest-NL, FMO).
Sinds 2013 zijn de meeste staatsdeelnemingen ondergebracht bij Directie Financieringen van Financiën (holdingmodel). Dit scheidt eigenaarschap van beleid — vakminister maakt beleid, Financiën stuurt als aandeelhouder op financieel-economische prestaties.
Alliander en Stedin zijn volledig in handen van provincies en gemeenten — niet het Rijk. Ze staan in deze lijst vanwege het publieke belang (elektriciteitsnet) en het actuele Rijks-debat over kapitaalinjectie voor netcongestie-investeringen.
Bron: Rijksoverheid Staatsdeelnemingen + Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen, jaarrekening per NV (personeelskosten = salarissen + sociale lasten + pensioenpremies uit overzicht "Personeelskosten"). Omzet/dividend/loonsom zijn meest recente beschikbare cijfers (2022-2024), afhankelijk van rapportageritme per entiteit.